اندیشکده اقتصاد » اقتصاد جهان » مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

دانشنامه اقتصاد و مدیریت
دانش نامه اقتصاد و مدیریت
ما در پینترست
دانشنامه اقتصاد و مدیریت
ما در تویتر
اندیشکده اقتصاد و سیاست در فیسبوک
 
 
 

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

نویسنده: اندیشکده | تاریخ: 16 شهریور 1395 | بازدیدها: 3529

0
همکاری های تجارتی افغانستان با پاکستان که بیش از نیم قرن سابقه دارد از همان آغاز با چالشهای گوناگون دست با گریبان بوده است. با وجود تغییرات بزرگ در شیوه های تجارت جهانی، پاکستان هنوز هم از همان افکار کهنه و از مود رفته تجارت در مقابل همسایه گان خویش استفاده مینماید، درحالیکه طرق جدید و نهایت مفید و مؤثر همکاریها وجود داشته و با روحیه تفاهم و همسایگی نیک و با یک اقدام جسورانه میتوان اساس همکاری ها و همگرائی را به نفع مردمان هر دو کشور بنیان گذاشت.

دوران تجارت افغانستان با پاکستان به دو دلیل عمده دارای اهمیت میباشد:

اول اینکه مناطق شامل پاکستان بنابر گذشته های تاریخی، زمانیکه حتی پاکستان وجــــود نداشت، بازار بزرگی برای فــروش محصولات افغانستان بشمار میرفت و مردم آن با کالاهای صادراتی آشنائی و علاقمندی کامل داشتند و همین مناطق حالا هم منحیث بازار بالقوه باقیمانده است.

دوم اینکه مارکیت پاکستان به اندازه کافی بزرگ، از لحاظ مسافه نزدیک و با هزینه کمتر است.

اما روابط تجاری بین هر دو کشور با وجود مزاحمتهای دوامدار و یکجانبه از جانب پاکستان مانند بلند بردن تعرفه های وارداتی در موسم میوه جات تازه از جانب مقامات پاکستانی برعلاوه چالشهای ترانزیتی و اخاذی های مقامات امنیتی آن کشور در مسیر شاهراه های پاکستان که از چالشهای بسیار مهم صادرات افغانستان به پاکستان محسوب میگردد منحیث یک ضرورت دوام یافته است. با وصف موجودیت کنوانسیون بین المللی پیرامون حق استفاده از ترانزیت برای کشورهای در حال رشد و محاط به خشکه (Land Locked Developing Countries) که حق افغانستان را در استفاده از راه ترانزیتی ثابت نگه میدارد، پاکستان با تخطی از آن، بطور دایم در مقابل اموال ترانزیتی افغانستان موانع ایجاد نموده که در کنار سایر مسایل یاد شده، این چالش جدی و بزرگ ترانزیتی طی بیشتر از نیم قرن در امر جلوگیری از رشد و انکشاف صادرات افغانستان نقش مخرب را ایفا نموده است. معهذا پاکستان همواره در تجارت افغانستان با هندوستان مشکل آفرین بوده و سیاست های آن کشور بر همین منوال ادامه دارد. از جانب دیگر، همچنانیکه پاکستان در ترانزیت اموال افغانستان از طریق پاکستان موانع ایجاد مینماید، بدون کدام دلیل موجۀ تخنیکی به مالتجارۀ هند نیز اجازه نمیدهد تا از طریق ترانزیت پاکستان به افغانستان وارد گردد که این خود باعث بلند رفتن قیمت های اموال وارداتی افغانستان از هند میگردد. در واقع پاکستان از امکانات ترانزیتی پاکستان بین افغانستان و هند بطور دایم منحیث یک افزار فشار و تهدید سیاسی استفاده نموده و مسایل تجارتی و ترانزیتی با همسایه گان خویش را در گرو سیاست منفیگرایانه خویش قرارداده است. چنین اقدامات غیردوستانه و در تضاد با موافقتنامه های دوجانبه، چند جانبه و کنواسیون های معتبر بین المللی که از این کشور یک چهره خشن و مخالف موازین و حقوق بین الدول بوجود آورده، نه تنها ضربات اقتصادی را به همسایگان وارد میسازد، بلکه خودش نیز متحمل خسارات بزرگ میگردد. به هر حال همسایه بودن با یک کشور (که حتی شرارت پیشه هم باشد) بنابر نورمها و قوانین ملی و بین المللی که ناگذیر باید در نظر گرفته شود، راه منطقی آنست که روابط سیاسی و اقتصادی باید تداوم داشته باشد، چنانچه طوریکه گفته آمدیم، تجارت با پاکستان منحیث یک ضرورت ادامه دارد و درین نوشته سعی میگردد دوران تجارت طی حدود چهل سال پسین مورد ارزیابی قرار داده شده و تصویر روشنی از دادوستد تجارتی میان هر دو کشور که به شکل رسمی صورت گرفته است ارائه گردد.


دوران تجارت با پاکستان طی سالهای ۱۳۵۷- ۱۳۷۰

طی سالهای ۵۰ و اوایل ۶۰ هجری شسمی، قبل از آغاز مداخلات علنی پاکستان در کشور و بروز اختلافات جدی و چالشهای سیاسی، تجارت میان هر دو کشور بصورت نسبی روال عادی را میپیمود و صادرات افغانستان به پاکستان در وضع بهتری قرار داشت. چنانچه از جدول ذیل هویداست صادرات افغانستان (برنگ آبی) به پاکستان از سال ۱۳۵۷ الی سال ۱۳۶۳ در حال افزایش دیده میشود و پس از آن به سقوط آنی مواجه گردیده و بطرف کاهش سوق یافته است، چنانچه در سال ۱۳۶۴ رقم صادرات به ۶۱ ملیون دالر کاهش یافته که در مقایسه با صادرات سال۱۳۶۳ (۱۸۴ ملیون دالر) تنزیل سه مرتبه ی را نشان میدهد.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

منبع: اداره احصائیه مرکزی


صادرات به پاکستان از سال ۱۳۶۴ به بعد، پیوسته در حال تنزیل بوده و در سال ۱۳۷۰ به ۲ ملیون دالر رسیده است که نازلترین سطح صادرات بین دو کشور را در چهل سال گذشته تشکیل میدهد. طی این دوره اوسط صادرات سالانه افغانستان به پاکستان به حدود ۶۱ ملیون دالر میرسد در حالیکه اوسط واردات رسمی از پاکستان طی ۱۴ سال رقم ۱۵٫۸ ملیون دالر را نشان میدهد. ارقام فوق بیانگر آنست که صادرات کشور درین دوره به پاکستان علیرغم مزاحمت های معمول و روابط پرتنش سیاسی بین هر دو کشور، طور اوسط سالانه در مقایسه با واردات چهار مرتبه بیشتر بوده است.

عواملی که درین دوره پس از سال ۱۳۶۳، باعث کاهش شدید صادرات افغانستان به پاکستان گردیده است میتواند شامل چالشهای امنیتی، بندش راه ها، کاهش تولیدات داخلی، ترک پیشۀ یکتعداد تجار از فعالیت تجارتی نسبت عدم موجودیت امنیت و ایجاد مزاحمت های تصنعی پاکستان اعم از سرحدی، گمرکی، ترانسپورتی و ترانزیتی و در نهایت روابط پرچالش سیاسی و قابل انفجار بین هر دو کشور بوده باشد. صادرات به پاکستان درین دوره بین ۲ الی ۱۸۴ ملیون دالر در نوسان بوده و بلندترین رقم صادرات به مبلغ ۱۸۴ ملیون دالر در سال ۱۳۶۳ صورت گرفته است. ارقام صادرات در جدول ذیل بیانگر آنست که صادرات در سال ۱۳۷۰ در مقایسه با سال ۱۳۵۷ حدود ۲۰ مرتبه و در مقایسه صادرات سال ۱۳۶۳، اُفت ۹۲ مرتبه را به نمایش میگذارد. درحالیکه روابط سیاسی بین هر دو کشور به شکل کجدار و مریز ادامه یافته اما صادرات به پاکستان به لبۀ پرتگاه رسیده است.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

منبع: اداره احصائیه مرکزی


یک بخشی از اقلام صادراتی این دوره را کالاهای مانند تلویزیون، یخچال، تایر و تیوپ، پرزه جات موترهای تیوتا، بطری وغیره تشکیل میداد که از افغانستان به پاکستان ری اکسپورت میگردید.

واردات از پاکستان بنابر محدودیت های منابع تولیدی در آن کشور در سطح نازلتر صورت میگرفت. واردات رسمی درین دوره از پاکستان که مدوجذرهای را از سرگذشتانده، و با وصــف تنشهای سیاسی بین هر دو کشور که بر تجارت طرفین تاثیرگذار بوده، دوام یافته است. واردات ازپاکستان طی این مدت، بین ۳ الی۳۳ ملیون دالر تموج داشته است.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

منبع: اداره احصائیه مرکزی


در آخرین سال این دوره (سال ۱۳۷۰) واردات بالغ بر ۱۳ ملیون دالر گردیده که در مقایسه با واردات سال ۱۳۵۷ (۱۷ملیون دالر) کاهش ۴ ملیون دالر یا ۲۳.۵۳ فیصد را نشان میدهد، اما ارقام واردات غیررسمی از پاکستان بدسترس نیست.

قابل یاددهانی میباشد که درین دروه برخلاف سایر دوره ها، بیلانس تجارت رسمی بین هر دو کشور طی سالهای ۱۳۵۷- ۱۳۷۰ عمدتاً مثبت و به نفع جانب افغانی به ثبت رسیده و صرف در سال ۱۳۶۹ و ۱۳۷۰ به سود پاکستان تغییر میسر یافته است.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

منبع: اداره احصائیه مرکزی



دوران تجارت با پاکستان طی سالهای ۱۳۷۱- ۱۳۷۵

روند تجارت و تبادله اموال بین افغانستان و پاکستان در دهۀ ۷۰ هجری شمسی طوری است که پاکستان، شروع از سال ۱۳۷۱، از وضع پیش آمده در افغانستان به نفع خود وسیعاً استفاده برده و با شعله ور شدن جنگها در افغانستان با تخریب زیرساختها، معدوم شدن چشمه ها و منابع تامین صادرات مانند تخریب فابریکات تولیدات صنعتی داخلی، سقوط صنایع دستی، تخریب سیستم های آبیاری و کاریزها، قطع جنگلهای جلغوزه در شرق و پسته در شمال و شمال غرب، تاکهای انگور در شمالی (که به عامل مهم در کاهش محصولات زراعتی افغانستان مبدل گردید)، و ده ها تخریبات دیگر که نقش پاکستان در آن بخوبی مشهود است، صادرات افغانستان به سقوط مواجه گردید و پاکستان توانست این کشور را آهسته آهسته به مارکیت تجارتی عرضۀ اموال بی کیفیت خویش مبدل نماید. در حال حاضر تفاوت بزرگ بین صادرات و واردات میان دو کشور و کسر ملیارد دالری در بیلانس تجارت افغانستان با پاکستان، بیانگر ادامۀ اقدامات و برنامه های استراتیژیک و نامیمونیست که پاکستان برای افغانستان پیریزی نموده و از سوی دیگر با توسعۀ صنایع خویش در آنطرف مرز سطح تولیدات بی کیفیت و غیراستندرد را افزایش داده و امکانات صدور تمام فرآورده های صنعتی اعم از مواد غذائی و ادویه (که عاری از مصئونیت نیز میباشد)، مواد مصرفی و ساختمانی را به پیمانه وسیع بطور رسمی و به شکل قاچاق به افغانستان تدریجا ً فراهم ساخته است. درین دوره (۱۳۷۱- ۱۳۷۵) که دورۀ تخریب و بربادی افغانستان است دوران تجارت با پاکستان از ۲۴ ملیون دالر به ۳۹ ملیون دالر ارتقاء نموده است. البته این افزایش که سیر صعودی دارد از بابت ازدیاد واردات از پاکستان رخداده است.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

منبع: اداره مرکزی احصائیه


گرچه صادرات خودجوش افغانستان از نگاه مقدار و ارزش قابل ملاحظه به نظر نمی خورد اما با وجود فکتورهای فوق و نارامی ها در کشور، از رشد نسبی و دوامدار برخوردار بوده است، چنانچه مجموع صادرات کشور به پاکستان در سال ۱۳۷۵ بمبلغ ۲۵ ملیون دالر قید گردیده که افزایش بیشتر از ۴ برابر را در مقایسه با صادرات سال ۱۳۷۱ نشان میدهد که مقارن با ورود مجاهدین به کابل میباشد.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

منبع: اداره مرکزی احصائیه


واردات رسمی از پاکستان که در آغاز این دوره (سال۱۳۷١) به ۱۸ ملیون دالر بالغ میشد پس از فراز و نشیب ها، در ختم این دوره (سال ۱۳۷۵) به ۱۴ ملیون دالر تقلیل یافته است.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

منبع: اداره مرکزی احصائیه


طی سالهای ۱۳۷۱- ۱۳۷۵ اوسط ارزش واردات رسمی سالانه ازین کشور حدود ۱۹ ملیون دالر به ثبت رسیده است درحالیکه در همین دوره اوسط صادرات سالانه به پاکستان به ۸. ۱۲ ملیون دالر میرسد.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

منبع: اداره مرکزی احصائیه


بیلانس تجارت درین دوره در چهار سال اول منفی و در مجموع به نفع پاکستان به ثبت رسیده است، اما در سال اخیر این دوره در اثر کاهش نسبی واردات به سمت مثبت تغییر مسیر یافته است. ارقام متذکره نمایندگی از تجارت رسمی بین هر دو کشور مینماید، درحالیکه تجارت غیر رسمی بخصوص در بخش واردات بازار گرم داشت اما ارقام آن بدسترس قرار ندارد.


دوران تجارت با پاکستان طی سالهای ۱۳۷۵-۱۳۸۰

از جدول پائین معلوم میشود که میزان مجموعی دوران تجارت با پاکستان طی ۵ سال زمان حاکمیت طالبان بالغ بر ۶۴۹ ملیون دالر گردیده که در مقایسه با دوران تجارت با پاکستان در دورۀ مجاهدین که جمعاً بالغ بر ۱۶۳ ملیون دالر میگردید یک جهش حدود 4 مرتبه را نشان میدهد و این وضع گویای آنست که دوران تجارت در دورۀ طالبان بهبود نسبی یافته است.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

منبع: اداره مرکزی احصائیه


از جمله مبلغ ۶۴۹ ملیون دالر دوران تجارت با پاکستان درین دوره مبلغ ۴۴۵ملیون دالر آنرا واردات و مبلغ ۲۰۴ ملیون دالر آنرا صادرات تشکیل میداد و طوریکه دیده میشود واردات نسبت به صادرات ازدیاد ۲۱۴٫۱۴ فیصد را نشان میدهد. طی این دوره، دوران اموال با پاکستان از ۵۱ ملیون دالر در سال ۱۳۷۶ به ۱۸۳ ملیون دالر در سال ۱۳۸۰ ارتقاء یافته که آهنگ رشد آن ۳٫۵۹ مرتبه میباشد. هرگاه واردات سال ۱۳۸۰ با صادرات همین سال مقایسه شود، تفاوت ۶ مرتبه را به نفع واردات نشان میدهد. در دوران حاکمیت طالبان بنابر عوامل مکتوم، طوریکه معلوم است پول افغانی بچاپ نرسید و برخلاف میدان برای چلند یا گردش کلدار پاکستانی و تومان ایرانی بازگردید و اکثریت دادوستد تجارتی در سراسر کشور با پول های بیگانه ها صورت میگرفت که این رسم نادرست تا به حال در بسیاری از ولایات مرزی ادامه دارد و بانک مرکزی و ارگانهای امنیتی نتوانسته اند جلو این خودسری ها را بگیرند.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

منبع: اداره مرکزی احصائیه


صادرات به پاکستان درحالیکه طی این دوره هم ثبات لازم نداشت اما نسبت به دورۀ مجاهدین تحول نسبی را نشان میدهد. کمترین رقم صادرات به مبلغ ۲۵ ملیون دالر در سال ۱۳۷۷ و بلند ترین رقم مبلغ ۷۱ ملیون دالر در سال ۱۳۷۸ به ثبت رسیده است.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

منبع: اداره مرکزی احصائیه


واردات در سال ۱۳۸۰ به تناسب سال ۱۳۷۶ حدود هفت و نیم مرتبه افزایش یافته است که یک امر تصادفی نبوده و چنین معلوم میشود که اقدامات هدفمند و برنامه ریزی شدۀ پاکستان به تدریج جامۀ عمل میپوشد، چنانچه بیلانس تجارت پس از سال ۱۳۷۶منفی و کسر بیلانس الی سال ۱۳۸۰ آخرین سال قدرت طالبان به نفع پاکستان در حال ازدیاد میباشد.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

منبع: اداره مرکزی احصائیه


سر بیلانس در سال ۱۳۸۰ بالغ بر ۱۳۱ ملیون دالر گردیده است که از سال ۱۳۷۷ به بعد رشد منفی داشته است. ارقام فوق بیانگر این واقعیت است که درین دوره بنابر فقدان دولتداری درست، عدم موجودیت برنامه های کاری در تجارت و اقتصاد از یکطرف و موجودیت فشارها و مداخلات مرئی و نامرئی بیگانگان از جانب دیگر، یکنوع تسلط غیرملموس در تجارت افغانستان در حال شکل گرفتن دیده میشود که در دوران تجارت طی سالهای بعدی تاثیرات منفی بجا گذاشته و زمینه ساز ازدیاد هرچه بیشتر کسر بیلانس تجارت گردیده است.

دوران تجارت با پاکستان طی سالهای ۱۳۸۱-۱۳۹۱

درین دوره که دولت جدید درافغانستان مستقر و تلاشها در جهت بهبود تجارت و احیای دوباره صادرات آغاز گردید، دوران تجارت با پاکستان در سال ۱۳۸۱ هجری شمسی (۲۳۳ ملیون دالر) در مقایسه با دوران تجارت با سال ۱۳۸۰ هـ ش (۱۸۳ملیون دالر) ازدیاد ۱۲۷ فیصد را نشان میدهد.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

ارقام: اداره مرکزی احصائیه


دوران تجارت با پاکستان طی سالهای ۱۳۸۱ -۱۳۹۱ از ۲۳۳ ملیون دالر در سال ۱۳۸۱ به ۲۲۵۴ ملیون دالر در سال ۱۳۹۱ صعود نموده که رشد ۹٫۶۷ مرتبه را طی یازده سال نشان میدهد. پس از ایجاد دولت مؤقت در دوران تجارت با پاکستان بهبود قابل ملاحظه دیده میشود. یکی از ویژگی های این دوره رشد با ثبات و مستمر دوران تجارت میباشد که در تمام این دوره سیر صعودی داشته است.

حجم صادرات در سال اول دولت مؤقت، در سطح سال ۱۳۸۰ به مبلغ ۲۶ ملیون دالر باقی مانده و کدام تغییری بوجود نیامده و شاخص صادرات درین دوره با سپری نمودن مدوجذرهای از ثبات نسبی برخوردار گردیده است. میزان صادرات درحالیکه الی مبلغ ۳۰۱ ملیون دالر در سال ۱۳۶۸ صعود داشته اما نهایتاْ در سال ۱۳۹۱ به مبلغ ۱۵۷ ملیون دالر کاهش یافته است. حجم صادرات علیرغم پائین بودن مقدار و ارزش آن، در سال ۱۳۹۱ در مقایسه با سال ۱۳۸۱ افزایش ۶.۰۴ مرتبه را نشان میدهد.

واردات سال ۱۳۹۱ در مقایسه با ۱۳۸۱ جهش ۱۰۱۳ فیصد یا افزایش ده برابر را نشان میدهد و آهنگ رشد واردات این دوره نسبت به صادرات عمدتاً سریع، صعودی و مستمر میباشد. چنانچه این شاخص در سال ۱۳۹۱ از لحاظ ارزش به مبلغ ۲۰۹۷ ملیون دالر رسیده که به تناسب یک سال قبل یا سال ۱۳۹۰ یک رشد سریع بیشتر از دو چند را به نمایش میگذارد. در تمام این دوره کسر بیلانس تجارت بین دو کشور در حال افزایش و البته به ضرر افغانستان است. رقم کسر بیلانس که در سال ۱۳۸۱ به ۱۸۱ ملیون دالر میرسید در سال ۱۳۹۱ این مبلغ به ۱۹۴۰ ملیون دالر رسیده و صرفاً تفاوت کسر بیلانس تجارت بین سالهای ۱۳۹۱ و ۱۳۹۰ بالغ بر ۱۲۴۳ ملیون دالر گردیده است که این موضوع قابل تأمل جدی میباشد. طوریکه به وضاحت بنظر میرسد با تأسف بنابر رشد سریع واردات نسبت به صادرات همه ساله کسر بیلانس تجارت با پاکستان در حال فربه شدن است. هرگاه روند تجارت خارجی با پاکستان طی بیست سال گذشته مورد ارزیابی قرار داده شود، میتوان تغییرات بزرگی را در دوران تجارت با پاکستان مشاهده کرد که ناشی از افزایش سرسام آور واردات پدید آمده است. قسمیکه قبلاً اشاره شد، دوران تجارت در سال ۱۳۷۱ به ۲۴ ملیون دالر میرسید که ازین جمله ۱۸ ملیون دالر واردات و ۶ ملیون دالر صادرات را احتوا مینمود.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

ارقام: احصائیه مرکزی


این ارقام اساس تجارت بیست سال قبل را تشکیل میدهد و طوریکه بملاحظه میرسد با وجود ارزش پائین دوران تجارت، صادرات درین سال صرف ۳۳ ٪ واردات را تشکیل میدهد. هرگاه دوران تجارت سال ۱۳۹۱ هـ ش (۲۲۵۴ ملیون دالر) با سال ۱۳۷۱ هـ ش (۲۴ملیون دالر) مقایسه شود، در ظرف ۲۰ سال، دوران تجارت با پاکستان جهش ۹۴ مرتبه را نشان میدهد که چنین ازدیاد دوران تجارت بین دو کشور سابقه نداشته است. در ده سال اول بنابر مشکلات داخلی، ناامنیها و تخریب زیربناها دوران تجارت بخصوص صادرات با پاکستان در وضع خوبی قرار نداشته است.

میزان صادرات سال ۱۳۹۱ هـ ش (۱۵۷ ملیون دالر) در مقایسه با صادرات سال ۱۳۷۱ هـ ش (۶ملیون دالر) ازدیاد ۲۶ مرتبه را در ظرف ۲۰ سال نشان میدهد. لازم به تذکراست که ارقام فوق به رغم آنکه افزایش را نشان میدهد اما حجم صادرات به پاکستان از لحاظ کمیت و ارزش حقیقی در سطح نازل قرار داشته و درحدی نیست که با واردات از پاکستان رقابت نماید. سطح نازل در صادرات کشور طی چند سال متوالی بخصوص طی سالهای اول این دوره به مفهوم تخریب هدفمند چشمه ها و منابع تامین صادرات، ارتقای سطح بیکاری و افزایش فقر در افغانستان بشمار میرود.

واردات در سال ۱۳۷۱ صرف ۱۸ ملیون دالر بود، این رقم در سال ۱۳۸۰ به ۱۵۷ ملیون دالر رسیده است که طی ده سال افزایش حدود ۹ مرتبه را نشان میدهد. واردات از پاکستان در سال ۱۳۸۱ که نخستین سال ایجاد دولت موقت میباشد به ۲۰۷ ملیون دالر بالغ میشد اما این رقم به طور غیرمنتظره در سال ۱۳۹۱ به ۲۰۹۷ ملیون دالر صعود نموده است. هرگاه رقم واردات سال ۱۳۹۱ (۲۰۹۷ملیون دالر) با ۱۸ ملیون دالر در سال ۱۳۷۱ مقایسه شود، جهش یک باره گی حدود ۱۱۷ مرتبه را به نمایش میگذارد. ارقام ذکر شده، واردات رسمی از پاکستان میباشد، درحالیکه در کنار واردات رسمی واردات غیررسمی و قاچاق نیز وجود دارد که به ارزش چند صد ملیون دالر از مرزهای این کشور همه ساله به افغانستان سرازیر میگردد. از جانب دیگر هرگاه واردات از پاکستان درسال ۱۳۷۱ هـ ش (۱۸ملیون دالر) با صادرات همان سال (۶ملیون دالر) مقایسه گردد، برتری ۳ مرتبه را بر صادرات میرساند، اگر این شاخص در سال ۱۳۹۱ باهم مقایسه شود، واردات (۲۰۹۷ملیون دالر) بر صادرات (۱۵۷ ملیون دالر) تفوق ۱۳٫۳ مرتبه را نشان میدهد، یابعبارۀ دیگر صادرات به پاکستان حدود ۷ درصد واردات سال ۱۳۹۱ از پاکستان را تشکیل میدهد که رقم بسیار ناچیز را در مقایسه با واردات احتوا مینماید و چنین تناسب بین صادرات و واردات در جریان سالهای پس از ایجاد پاکستان سابقه نداشته است.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

ارقام: احصائیه مرکزی


لازم به یادآوری است که بخش کوچکی ازین واردات را، محصولات و امتعه افغانی مانند کچالو، پیاز وغیره تشکیل میدهد که نسبت عدم موجودیت سردخانه ها در کشور از جانب دلالان و تجار پاکستانی به قیمت ارزان خریداری گردیده و بعد از ختم موسم جمع آوری محصـولات زراعتی، بخصوص در زمان زمستان دوباره به قیمتهای به مراتب بلندتر از قیمت اصلی به افغانستان ری اکسپورت میشود. تجارت درین دوره بیست ساله بجز سالهای ۱۳۷۵ و ۱۳۷۶، در تمام این دوره کسری و به نفع پاکستان بوده است. چنین کسر بیلانس که در نوع خود بی پیشینه میباشد. این تجارت نابرابر که به سود پاکستان و ضرر افغانستان میباشد، و باوجود یک سلسله نارضائیت های مردم و تجار ادامه دارد، و طوریکه بملاحظه میرسد یک امر تصادفی نبوده و براساس یک برنامه کاملاً مدون صورت میگیرد و ریشۀ آن در اهداف استراتیژیک این کشور در افغانستان نهفته است.

مروری بر تجارت افغانستان با پاکستان طی چهل سال اخیر

ارقام: احصائیه مرکزی


قابل یادآوری است که هر کشوری تلاش دارد تا از طریق رشد و توسعه صادرات وضع اقتصاد کشور خویش را رونق بخشیده و اسعار بیشتر جهت توسعه سرمایه گذاری ها، انکشاف اقتصادی، ایجاد کار و بلند بردن سطح زندگی مردم خویش بدست آورد که یک امر کاملاً طبیعی است. بنابرین وضع موجود در تجارت بین افغانستان و پاکستان نیز به همین شیوه به پیش میرود. اما فراموش نباید کرد که عدم موجودیت استراتیژی انکشاف اقتصادی در کشور، بی امنیتی ها، کمبود و یا نبود انرژی بخصوص برق، مشکلات در زیربناها، مشکلات در قوانین، فرار سرمایه بعوض جذب آن، عدم بازسازی و فعال ساختن بموقع تصدی های تخریب شدۀ تولیدی، بیروکراسی و بغرنج بودن روند طی اسناد، اخاذی ها، فساد اداری و دهها چالش دیگر عوامل عقب مانی در صادرات اند. هرگاه در ۱۳ سال گذشته اقدامات جدی در توسعه سرمایه گذاری و احیای دوبارۀ فابریکه های سمنت، نساجی، آسیاب ها جهت تولید آرد، بوت دوزی وغیره صورت میگرفت و سطح تولیدات داخلی ارتقاء و افغانستان به خود کفائی میرسید، ضرورت به این همه اموال وارداتی از پاکستان نمیبود و از تورید آن جلوگیری میشد. اما به هرحال هرگاه در متوازن ساختن بیلانس تجارت با این کشور اقدام عاجل و هدفمند صورت نگیرد، این خود شرایط را در امر افزایش تورید کالاهای بی کیفیت پاکستانی و غرق نمودن هرچه بیشتر افغانستان در اقتصاد مصرفی هموارتر ساخته و افغانستان را عمداً از ایجاد اقتصاد "تولید محور" بدور نگه می دارد.



نویسنده: سید عظیم حسینی، معین پیشین وزارت تجارت و صنایع افغانستان

موضوعات: اقتصاد جهان, اقتصاد و سیاست, افغانستان و جهان

بازدید کننده عزیز, شما هنوز به عضویت سایت در نیامده اید.
پیشنهاد می کنم در سایت ثبت نام کنید و یا وارد سایت شوید.

ارسال نظر

نام:*
ایمیل:*
متن نظر:
دو کلمه نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید: *
Visit Econopedia - Economics Encyclopedia's profile on Pinterest.
 
ما را حمایت کنید