اندیشکده اقتصاد » اقتصاد جهان » برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفت

دانشنامه اقتصاد و مدیریت
دانش نامه اقتصاد و مدیریت
ما در پینترست
دانشنامه اقتصاد و مدیریت
ما در تویتر
اندیشکده اقتصاد و سیاست در فیسبوک
 
 
 

برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفت

نویسنده: ابتهاج | تاریخ: 28 آذر 1393 | بازدیدها: 4447

0
تورم و دلار قوی می تواند از تاثیرات عمیق کاهش قیمت نفت بر اقتصاد جهانی جلوگیری کند.

برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفت


طی چند ماه اخیر دفعتا جهان پر از نفت شد. افزایش تعجب برانگیز در تولید نفت و کاهش غیرمنتظره در تقاضا برای نفت خام، ذخایر نفت را لبریز و قیمت آن را به زمین زد. کاهش حدود 40 درصد در قیمت هر بشکه نفت از ماه جون بدینسو، بزرگترین شوک به اقتصاد جهانی بود. عواقب این همانند گذشته ها عمیق و ماندنی خواهد بود. عموما اقتصاددانان عواقب آن را مثبت ارزیابی میکنند، اما شک و تردید های بسیاری نیز برانگیخته شده است.

مقیاس این شوک نفتی در حال حاضر مشکل است. در حالیکه بازارهای مالی و پژوهشگران اقتصادی مشغول بازرسی و بررسی تنش های فزونی ژئوپولیتیک و تناوبات و کشمکشهای تازه در سیاست های بانک مرکزی در ایالات متحده، اروپا و جاپان بودند، خیزش ها و سقوط های بزرگتر در بازارهای نفت تا حد زیادی از توجه آنان به دور ماند. در اواخر ماه اکتبر، "بزرگترین نگرانی" صندوق بین المللی پول، خطر افزایش قیمت نفت ناشی از تنش های ژئوپولیتیک در خاور میانه بود. اما برعکس، افزایش تولید و رشد ضعیفتر تقاضا، نگرانی آنان را جهت تازه‌ی بخشید.

سهم کشورهای ثروتمند از ذخایر نفت خام نسبت به دو سال اخیر بسیار افزایش یافته است. قیمت متوسط نفت خام در آیالات متحده بیش از 100 دالر در هر بشکه از ماه جون بدینسو کاهش یافته و به 60 دالر برای هر بشکه نفت رسیده است. همچنان قیمت نفت برنت در اروپا هم با کاهش شدیدی روبرو شده است.

طوریکه صندوق بین المللی پول پیشبینی میکرد، تنشهای ژئوپولیتیک در اوکراین و عراق باید باعث کمبود نفت و افزایش قیمت میشد، برعکس سقوط قیمت نفت حالا تهدید بزرگی را متوجه استانداردهای زندگی و امور مالی عمومی برای روسیه متوجه ساخته است، طوریکه آنها سال جدید میلادی 2015 را به عنوان یک ملت بی ارزش و متخاصم با سلاح های هسته ای آغاز خواهند کرد. در شرق میانه، سرمایه برای تامین مالی درگیری ها در عراق و سوریه فشار بیشتری را متحمل شده است، که هر دو طرف درگیری با آن روبرو هستند. و آیالات متحده، هم حالا کمتر نیاز به دخالت درین امر دارد، چون در حال حاضر حدود 90 درصد از نیازهای انرژی خود را از منابع داخلی خود تامین میکند که نسبت به سال 2005، حدود 20 درصد افزایش یافته است.

در حالات طبیعی و نورمال، اثرات گسترده‌ی افت قیمت نفت بر اقتصاد جهانی را بخوبی میتوان درک کرد. عموماً این به عنوان یک محرک بین المللی عمل خواهد کرد که سرمایه را از کشورهای تولید کننده نفت به مصرف کنندگان آن باز میگرداند، و هر قدر قیمت نفت پائین بیاید، به همان اندازه اثرات آن بر ساختار صنایع کشور عمیقتر و گسترده تر خواهد بود.

اما این بار، اقتصاددانان به طور جدی به این بحث پرداخته اند که آیا جهان واقعاً تغییر کرده است و سایر عوامل زیربط - سقوط سطوح تورم و دالر قوی - میتوانند موانعی را برای سایر روابط معمول اقتصادی ایجاد کنند.

اما زمانی که قیمت نفت سقوط میکند، هیچ قانون ثابتی وجود ندارد که موجب افزایش رشد اقتصاد جهانی گردد. تاثیر اصلی آن، بازگردانی سرمایه از تولید کنندگانی که در بدل تلاش هایشان برای استخراج طلای سیاه، مزد کمتری بدست خواهند آورد، به مصرف کنندگان که از حمل و نقل و انرژی ارزان تر بهره مند میشوند، خواهد بود و به این ترتیب آنها را قادر به صرف پول بیشتر بر سایر کالاها و خدمات و یا برای پس انداز بیشتر ثروت باد آورده میسازد.

بیشترینه اقتصاددانان هنوز هم با کریستین لاگارد، مدیر عامل صندوق بین المللی پول، که در ماه دسامبر گفت: "این خبر خوبی برای اقتصاد جهانی است" موافق اند. اثرات مثبت آن بر رشد اقتصادی باید واقع شود زیرا مصرف کنندگان نفت تمایل بیشتر برای مصرف عواید خود نسبت به کاهش مصرف تولید کنندگان نفت نشان خواهند داد.

تاثیرات جهانی
گابریل استرن از نهاد اقتصادی آکسفورد (Oxford Economics) چنین توضیح می دهد: "تولید کنندگان دارای مازاد مالی اند و تمایلی برای کاهش آن ندارند، در حالیکه قیمت های پایین، درآمد را به کسانی که تمایل بالاتر برای مصرف و سرمایه گذاری دارند، باز خواهد گرداند.". مقیاس تاثیرات جهانی بسیار بزرگ و قابل توجه است. نهاد اقتصادی آکسفورد تخمین می زند که سقوط 20 دلاری در قیمت نفت، رشد جهانی را 0.4 درصد طی دو یا سه سال افزایش میدهد. پشبینی های صندوق بین المللی پول هم آمار مشابه‌ی را نشان می دهد، طوریکه کاهش 40 دلار در قیمت نفت، پشبینی های این نهاد برای رشد جهانی برای سالهای 2014 تا 2016 را حدود 0.5 درصد تغییر میدهد. این رشد اگر اعتماد به نفس را بالا ببرد، تقویت میشود چون شرکتها را برای سرمایه گذاری و مصرف بیشتر تشویق مینماید.

اگر اثرات عمومی بر اقتصاد جهان بزرگ باشد، با نوساناتی همراه خواهد بود که برخی از کشورها از آن بهره مند و برخی دیگری هم متضرر خواهند شد. برندگان بزرگ عموما کشورهایی خواهند بود که بطور عموم مصرف کنندگان بزرگ انرژی اند و تا حد زیادی وابسته به واردات نفت میباشند. محاسبات مودی - آژانس رتبه بندی اعتباری - نشان میدهد که "کشورهای که با تورم بالا و یارانه بزرگتر نفت درگیر هستند، مانند اندونیزی و هند، بیشتر ازین سقوط قیمت ها بهره مند خواهند شد."

با آمارگیری از 45 کشور جهان، نهاد اقتصادی آکسفورد به این توافق رسیده است که کشورهای در حال رشد و وارد کنندگان نفت، احتمالاً برندگان اصلی این وضعیت باشند. اقتصادهای پیشرفته هم تا حدودی ازین وضعیت بهره مند میشوند، اما چون وابستگی کمتری بر نفت در برابر هر دالر از تولید ناخالص داخلی دارند، بهره وری آنان نسبتاً کمتر خواهد بود. مزایای بیشتری برای اقتصادهای در حال رشد اینست که کاهش در قیمت سوخت، آنها را وادار به کاهش یارانه سوخت میسازد و فشار قابل توجه‌ی را از منابع مالی عمومی آنان برمیدارد. پروفیسور سترن از مدرسه اقتصاد لندن (LSE) می گوید: "این دقیقا همان لحظه ایست که یارانه های سوخت فسیلی باید حذف و قیمت گذاری ها بر سوختهای کاربنی تشدید شود."

با این صورتحال، چشم انداز برای صادر کنندگان نفت تیره تر است. آنهایکه در عوض صرفه جویی درآمد نفتی، به مصرف آن تمایل دارند، دارای ظرفیت کمتری برای پذیرش واقعیت های جدید هستند. موسسه مودی پشیبینی میکند که کشورهای روسیه و ونزویلا درین میان سخت ترین ضربه را خواهند خورد، چرا که مخارج آنها در یک محدود زمانی معین بسیار بزرگ است و کاهش آن از نقطه نظر سیاسی برای آنها چالش برانگیز است. از سوی دیگر بزرگترین تولید کننده نفت، عربستان سعودی دارای بافر (سپر) مالی بزرگتری هست چون آنها بیشتر از مصرف، پس انداز کرده اند. تا این دم بازار واکنش شدیدی در برابر این کشورهای آسیب پذیر نشان داده است. بطور مثال نرخ روبل در برابر دالر حدود 40 درصد کاهش شدیدی را متحمل شده است.

تا کنون، وضعیت تقریبا عادی و طبیعی است. اما اینبار صداها و آوازه های زیادی که نسبت به انتظارات رشد جهانی وجود داشت، فریبنده بوده اند. استفان کینگ، اقتصاددان ارشد بانک HSBC، معتقد است که تقاضای بدون زرق و برق در تابستان در کشورهای چین، جاپان و اروپا علت اصلی سقوط در قیمت ها بود، طوریکه پنداشت سنتنی "قیمت پایین تر نفت خوب: قیمت بالاتر نفت بد" دیگر آنقدر واقعی هم نیست. او استدلال می کند که خوشبینی در رابطه با کاهش قیمت نفت در برآورد اقتصادی براساس تحولات مثبت طرف عرضه برای جهان توسعه یافته غربی میباشد، اما شرایط زیادی هم وجود دارند که طی آن کاهش قیمت نفت صرفاً نشانه های از ضعف گسترده تری میباشد.


ترس از کاهش قیمت
آقای کینگ استدلال می کند که بسیاری از عواید گذشته از قیمت نفت در حقیقت نتیجه نرخ بهره پایین تر مربوط به تورم کاهشی بوده است، هنگامی که سیاست های پولی تا آخرین سطح برای تحریک اقتصاد تلاش میورزند، این نمیتواند واقع شود. اگر خانوارها در چین، اروپا و جاپان احساس نمایند که دلایلی برای پس اندازه این ثروتهای بادآورده وجود دارد، افزایش تقاضای جهانی بشدت محدود خواهد شد.

و یکی از دلایل دیگری که ممکن مانع مصرف بیشتر مصرف کنندگان درین وقت شود، اینست که یک شبح تورم پایین در کمین بسیاری از اقتصادهای پیشرفته میباشد. در حالی که ثبات قیمتها و یا هم قیمتهای کاهشی، برای مردم خوب است، اما اگر خانواده ترجیح بدهند که در عوض مصر، "صبر کنند تا ببینند"، تهدید بالقوه‌ی را در آینده نه چندان دور برای آنها ببار خواهد آورد.

این نگرش که زاده امکانات قیمتهای پائین در آینده میباشد، میتواند شرکتها را تشویق به تاخیر سرمایه گذاری و خانواده ها را برای کفایت در مصارف شان نماید که منجر به رشد کمتر و کاهش نرم قیمت ها خواهد شد.

تهدید را نمیتوان به آرامی رد کرد. نهاد اقتصادی آکسفورد تخمین میزند که با کاهش 60 دالر در هر بشکه، 13 کشور اروپایی با نرخ تورم زیر صفر روبرو خواهند شد، حداقل بطور موقت در سال 2015.

پیتر پریت، اقتصاددان ارشد بانک مرکزی اروپا، با آگاهی از خطر اینکه نفت میتواند باعث ناامیدی مداوم شود، میگوید، سیاست پولی در اروپا توان این را نداشت که به سادگی فرض نماید کاهش قیمت های نفت میتواند درآمد را درین مقطع زمانی افزایش دهد. او میگوید: "درین شرایط سیاستهای پولی باید واکنش نشان بدهند."

دلایل دیگر اینکه چرا افزایش معمول در تقاضا خاموش هست، رشد سریع قیمت دالر میباشد که تضمین میکند قیمت نفت داخلی در خارج از آیالات متحده بالاتر از 40 درصد کاهش نخواهد یافت.

برخی از سرنخ ها در مورد واقعیت این گونه ترس های جدید را میتوان در تاریخ جستجو کرد. در سال 1986، پس ازینکه اوپک نتوانست عرضه را کنترل کند، قیمت نفت به نصف رسید که منجر به رشد اقتصاد جهانی تا حد 4.6 درصد گردید، نرخیکه تا سال 2000 هم اقتصاد جهانی نتوانست بدان دست یابد.

در سال 2008 ضعف تقاضای جهانی منجر به کاهش قیمت نفت از 133 دالر به 40 دالر گردید، اما باوجود ترس در رابطه با کاهش قیمت ها، نفت ارزان تر منجر به رشد اقتصادی در سال 2010 گردید.

تاریخ همیشه در برابر امکانات رشد اقتصادی در اوقات خوب و بد که زاده کاهش قیمت نفت باشد، منصف بوده است اما اقتصاددانان همچنان میدانند که تاریخ یک رهنمای خوبی برای بسیاری از روندهای اقتصادی طی شش سال اخیر نبوده است.

باوجود این هم، رشد جهانی در حال حاضر بسیار محتمل است، اما هیچ تضمینی مبنی بر تاثیرات جادویی نفت ارزان همانند گذشته ها وجود ندارد.


برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفتاز چین تا ونزوئلا و سایر کشورها - کی ها از دست میدهند و کی ها بدست می آورند!


برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفتمکزیک
مکزیک پس از هشتاد سال انحصار دولتی، بخش نفت و گاز خود را برای سرمایه گذاری بخش خصوصی باز میکند. اما سقوط قیمت نفت منجر به فشرده شدن سرمایه گذاری ها درین بخش خواهد شد. شرکتهای که منتظر رقابت برای کندنکاری چاههای 100 ملیون دالری بودند، حالا میگویند آنها علاقه‌ی برای سرمایه گذاری ندارند. شانس خوب برای مکزیک اینست که این کشور حدود نیمی از بنزین مصرفی خود را وارد میکند، که درین مقطع زمانی و پائین بودن قیمت ها شانس خوبی را برای آنها فراهم آورده است. نفت خام حدود 15 درصد از صادرات مکزیک را تشکیل میدهد و در حال حاضر این کشور برنامه مصئون سازی را روی دست گرفته است تا از تاثیرات کاهش قیمت در سال 2015 جلوگیری نماید. کاهش 20 دالر برای هر بشکه نفت مکزیک در سال آینده، کمتر از یک درصد را به تولید ناخالص داخلی این کشور خواهد افزود.
مودی، آژانس رتبه بندی درین مورد میگوید: "مقدار ناچیز اما از دیدگاه مالی قابل کنترول هست".


برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفتایالات متحده
کاهش قیمت نفت ممکن است سرعت انقلاب شیل را کم کند، اما باوجود آنهم خبر خوبی برای اقتصاد ایالات متحده میباشد، طوریکه ملیون های صارف درین کشور از آن بخوبی بهره مند میشوند. کاهش تا این دمی قیمتهای نفت، حدود 75 ملیارد دالر (حدود 0.7 درصد از مجموع مصرف ملی آمریکا) را برای مردم آمریکا پس انداز مینماید. تحلیلگران کاهش سرمایه گذاری در نفت را پیش بینی مینمایند اما گلدمن ساکس آنرا کمتر از 0.1 درصد از تولید ناخالص داخلی میداند. قیمت های پایین تر نفت اعتماد به نفس اقتصاددانان را در مورد چشم انداز اقتصادی 2015 افزایش بخشیده درحالیکه HSBC پیشبینی برای رشد سال آینده را از 2.6 درصد به 2.8 افزوده است. نفت ارزان منجر به تورم پائینتر خواهد شد، اما فدرال رزرو (بانک مرکزی آیالات متحده) تاثیرات آنرا فقط یکباره میپندارد.


برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفتمنطقه یورو
اتحادیه اروپا 88 درصد نفت مورد نیاز خود را وارد میکند، اما خوشحالی آنها از سقوط قیمت های نفت دیری نپایید. در اولین نگاه، کاهش قیمتهای انرژی در حالی برای صنایع اروپایی خبر خوشی بود که آنها برای حفظ رقابت با ایالات متحده تلاش دارند. از نقطه نظر قیمت مصرف کننده، ماریو دراغی، رئیس بانک مرکزی اروپا، نفت ارزان را "مطلقاً مثبت" خواند. ینس ویدمن، عضو شورای رهبری این بانک، قیمت پائین نفت خام را "یک بسته کوچک محرک اقتصادی" نامید. اما آقای دراغی بزودی خطرات متوجه به اتحادیه اروپا را هم بزودی تشخیص داد. اتحادیه اروپا در حال حاضر نگران پائین بودن نرخ تورم و ریسک رفتن بسوی تورم منفی (دیفلاسیون) هست. بسیاری از کشورها توقع دارند تا تورم بار بدهی را که توانایی مصرف آنها را مهار نموده، کاهش بدهد.

آقای دراغی هشدار داده است که قیمت های پائین نفت منجر به پائین آمدن دستمزدها خواهد شد. سقوط آزاد قیمت نفت همچنان سهام اروپا را بلرزه درآورده است، به ویژه بورس فاینانشل تایمز (FTSE) سنگین انرژی لندن. تحلیلگران انتظار دارند که پروژه های بزرگ در اروپا، از جمله در دریای شمال بریتانیا، معطل میشوند. بزرگترین اقتصاد اروپا، آلمان در حال رفتن بسوی انرژی تجدید پذیر هست اما نفت هنوز هم حدود یک سوم از مصرف انرژی آن را تامین میکند. با این حال، اعتماد به نفس کسب و کار با نفت ارزان و کاهش یورو افزایش یافته است. براساس یافته های نهاد تحقیقی IFo در مونخ، تولید ناخالص داخلی آلمان انتظار می رود در سال 2015، حدود 1.5 درصد افزایش یابد، که یک چهارم از یک درصد آن مدیون کاهش قیمت نفت است. این نهاد همچنان میگوید کاهش قیمت نفت منجر به افزایش فعالیت کل اقتصادی خواهد شد.


برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفتنروژ

نروژ به نظر می رسد در یکی از بهترین موقعیت ها در میان کشورهای تولید کننده باشد. اسلو نه تنها بزرگترین ذخایر ثروت شاهی در جهان - دو برابر اندازه اقتصاد آن حدود 870 ملیارد دالر - هست، بلکه میتواند قیمت پائین نفت را هم متحمل شود. براساس گزارش موسسه فیچ، حتی با قیمت 40 دالر برای هر بشکه نفت، اسلو هنوز هم میتواند بودجه خود را تامین نماید. با این حال نروژ در میان تمامی کشورهای صادر کننده نفت در بهترین وضعیت قرار گرفته است. اما مقامات نروژی با توجه به وابستگی این کشور اروپای شمالی به نفت، هنوز هم نگران اند. ماه گذشته بانک مرکزی باوجود بازار مسکن بدون بهره، بطور غیرمنتظره نرخ بهره را کاهش داد. اویستن اولسن، رئیس بانک مرکزی، نگران است که قیمت نفت پائین تر از 70 دالر باعث کاهش سرمایه گذاری های شرکت های نفتی و تاخیر پروژه ها خواهد شد. اکتشاف قطب شمال - که به عنوان مرز بزرگ بعدی نفت نروژ پس از دریای شمال پنداشته میشود - برای این بزرگترین تولید کننده نفت در غرب اروپا در معرض خطر قرار گرفته است.


برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفتروسیه

برای اقتصاد روسیه، کاهش قیمت نفت و بحران اوکراین طوفانی را برپا ساخته است. طوریکه نفت و گاز حدود 75 درصد از صادرات و بیش از نمی از عواید بودجه این کشور را تشکیل میدهند، نرخ ارز این کشور هم به نقش قدم بازار نفت در حال حرکت است. روبل که قبلا تحت فشار خطرات ژئوپلتیک (سیاست منطقوی) در حال از دست دادن قیمت بود، پس از سقوط قیمت نفت بسرعت درحال سقوط است. در نتیجه 600 ملیارد دالر باری را که بانکها و شرکتهای روسی از طلبکاران خارجی بدهکار اند، روز به روز سنگینتر میشود. این نگرانی بدلایل تحریمهای غربی که مانع سرمایه گذاری بیشتر بر این بدهی ها از سوی بانکهای آمریکایی و اروپایی میشود، بسا بزرگتر هست. باتوجه به این که روسیه متکی به واردات تقریباً همه چیز بجز کالاهای مصرفی هست، تورم تا مرز 9.4 درصد رسیده است و انتظار میرود تا پایان امسال به 10 درصد هم برسد.


برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفتترکیه

محمد سیمسک، وزیر دارایی ترکیه، استدلال می کند که کشورش را دیگر نباید به عنوان یکی از "پنج اقتصاد شکننده" در حال ظهور دیده شود، چراکه افت قیمت نفت به کمک کسری کوچک حساب جاری انقره را نقطه ضعف اقتصادی این کشور بود، شتافته است. ترکیه به شدت وابسته به سوخت خارجی هست، طوریکه صورتحساب واردات انرژی در سال گذشته حدود 56 ملیارد دالر بود، اما مقامات می گویند که با کاهش هر 10 دالر در قیمت نفت، کسری بودجه با بیش از 400 ملیون دالر کوچکتر میشود. از آنجا که ترکیه یکی از بالاترین نرخهای مالیه بر بنزین را داراست، تاثیر آن بر مصرف کنندگان کمتر مطلوب است. صندوق بین المللی پول هشدار داده است که اقتصاد این کشور به شرایط تامین مالی خارجی حساس باقی خواهد ماند و بازسازی اساسی نیازمند صرفه جویی بالاتر و اصلاحات اساسی ساختاری خواهد بود. آنکارا هفته گذشته ارقام رشد ناامید کننده‌ی را گزارش داد، درحالیکه لیره باوجود نگرانی ها در رابطه با حاکمیت قانون و اطلاعات قوی اقتصادی آیالات متحده، با کمترین نرخ در برابر دالر قرار گرفته است. عامل آخری هشداریست که افزایش در نرخ بهره آیالات متحده و انحراف همراه وجوه از بازارهای مالی در حال ظهور، میتواند هرگونه سودی را برای ترکیه ازین تکان نفتی سنگینتر سازد.


برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفتایران

تهران قبلا با تحریم های غرب بر سر برنامه هسته‌ی خود قبل از شروع سقوط قیمت نفت، دست بگریبان بود. دولت آقای روحانی با بودجه حدود 93.6 ملیارد دالر برای سال آینده، بدنبال توازن اقتصادی برای کاهش وابستگی به نفت از 50 درصد به حدود یک سوم بودجه هست. این کاهش طی چندین دهه اخیر کمترین وابستگی بودجه ایران به عواید نفتی را نشان میدهد. بدون هرگونه چشم انداز برای بالا رفتن قیمت نفت در آینده‌ی نزدیک، فشارهای دیگری هم از جانب مهلت برای معاملات هسته‌ی تا ماه جون سال آینده بر این کشور وارد شده است. تحریم بانکی ایالات متحده نیمی از درآمدهای نفتی ایران را کاهش بخشیده است. اما توافق بر سر برنامه هسته‌ی، میتواند ایران را که دارای چهارمین ذخایر بزرگ نفتی در جهان است مجاز به فروش بیشتر نفت و دسترسی به 100 ملیارد دالر ذخایر ارزی در خارج از کشو که اکنون از دسترس ایران خارج است، بسازد. شکست بر سر این توافق شاید منجر به کوچک شدن اقتصاد و ناآرامی های اجتماعی درین کشور شود.


برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفتعربستان سعودی

موانع مالی از قبل برای جبران هرگونه تاثیرات احتمالی کسری بودجه برای کشور عربستان سعودی گذاشته شده است، اما باوجود آن هم این کشور که بزرگترین تولید کننده و صادر کننده نفت در جهان است، یکی از بزرگترین تاثیرپذیران سقوط قیمت نفت در میان کشورهای خلیج فارس خواهد بود. براساس گزارش موسسه مودی، با قیمت 60 دالر برای هر بشکه نفت، کشور عربستان که نفت حدود 85 درصد از صادرات و 90 درصد از عواید مالی این کشور را در سال 2013 تشکیل میداد، احتمالاً در سال 2015 با کسر مالی حدود 14 درصد از تولید ناخالص داخلی روبرو شود. ذخایر گسترده ارز خارجی (حدود 740 ملیارد دالر) آن، تاحدی اثرات منفی قیمت پائین نفت را میتواند جبران کند، اما چنین وضعیت شکننده شاید بعضی از سرمایه گذاری ها بر برنامه های اجتماعی که پس از قیام عربی بشکل قابل ملاحظه‌ی افزایش یافته را کاهش بخشد. باوجود آنهم ریاض با استفاده از موقعیت برجسته خود در میان کشورهای عضو اوپک، در برابر درخواست ها برای کاهش تولید نفت مقاومت کرده است.


برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفتژاپن

جاپان نسبت به سایر کشورها از سقوط قیمت نفت خام بیشتر سود برده است. از سال مالی گذشته تا مارس 2014، این کشور بدون منابع انرژی داخلی حدود 28.4 تریلیون ین (236 ملیارد دالر) را سوخت های معدنی وارد کرد که حدود 90 درصد آنرا نفت تشکیل میداد. هر کاهش 10 درصدی در قیمت بشکه های نفتحدود 2.6 تریلیون ین سود سهام را به این کشور ببار می آورد و از زمانیکه دولت مالیه بر مخارج را 3 درصد افزوده است، هر 30 درصد کاهش در قیمت نفت به اندازه عواید یکساله جاپان برای این کشور پول پس انداز میکند.

هیدیو هیاواکا، اقتصاددان ارشد پیشین بانک مرکزی جاپان میگوید: "در حقیقت کسری بودجه بطور کامل از خارج از کشور پرداخته شده و علت آن کاهش شدید در قیمت نفت است که عواید حاصله آن کسر بودجه را بشکل کامل پوشانیده است." اما نفت ارزان نعمت مخلوطیست برای بانک مرکزی جاپان، چون هدف این بانک برای رسیدن به 2 درصد تورم را خیلی مشکلتر میسازد.


برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفتچین

چین باوجود اینکه بزرگترین وارد کننده نفت در جهان است، ممکن کمتر از آنچه توقع میرفت از سقوط بهای نفت سود ببرد. دلیل آن وابستگی بیشتر این کشور بر ذغال سنگ است و بهای نفت تنها بر بخش حمل و نقل و انتقالات تاثیر گذار است. بهای پترول و دیزل را که توسط دولت تعیین میشوند، تا زمانیکه قیمت 80 دلار برای هر بشکه نفت خام رسید، از قیمت جهانی پیگیری میکرد. این خبر خوشی برای شرکتهای دولتی نفت کشی CNPC و سینوپک است اما برای کسب و کار ها و رانندگان نه. بانکهای سیاسی چین نیز بشدت در معرض آسیب پذیری صادرکنندگان بزرگ نفت از جمله ونزویلا قرار دارند که زمانیکه سقوط بهای نفت این کشورها را در بازپرداختهای وامهای شان ناتوان میسازد، پکن را نیز آسیب پذیر و متضرر میسازد.


برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفتهندوستان

هند با وابستگی شدید به واردات نفت و کسری بودجه و تورم بالا طی سالهای اخیر، یکی از ذینفعان سقوط بهای نفت در جهان است. در 12 ماه اخیر، تا پایان ماه اکتبر هزینه واردات نفت از 169 ملیارد دالر به 164 ملیارد دالر کاهش یافته است و توقع میرود بیشتر ازین هم کاهش بیابد. دولت نریندرا مودی، با استفاده ازین فرصت یارانه دیزل را برای رانندگان برداشته و مالیه بر پترول و دیزل را افزوده اند. کاهش بهای نفت تجارت، حسابات جاری و کسری بودجه را کم میکند و کاهش تورم بوسیله بهای پائین نفت، منجبر به کاهش نرخ بهره (تا ماه نومبر تا 4.4 درصد پائین آمده است) و افزایش سرمایه گذاری میشود. هند همانند سایر کشورهای عضو بریکس چون روسیه از سایر عوامل منفی مصئون است، چون کالاها عمدتاً نفت بیش از نیمی از واردات هند و 9 درصد از صادرات آنرا تشکیل میدهد.


برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفتنیجریه

ظهور نیجریه به عنوان بزرگترین اقتصاد آفریقا عمدتاً به لطف رشد سریع در خدمات بوده است. اما هنوز هم 60 درصد درآمد دولت و 90 درصد درآمد صادرات این کشور به نفت وابسته است. بدین خاطر این بزرگترین تولید کننده آفریقا در معرض طوفان شدیدی قرار گرفته است. از یکسو افزایش آشفتگی شورشیان تندروان اسلامی در بخشهای شمالی این کشور، وضعیت آنرا وخیم ساخته است و از سوی دیگر تولید نفت هم پائین رفته است. بنابر فساد در دستگاههای صنعتی و کمبود سرمایه گذاری تولید نفت این کشور به کمتر از حد اوسط 2.4 ملیون بشکه در هر روز هم پائینتر رفته است. سرمایه گذاران خارجی هم از وضعیت بحرانی این کشور هراسیده اند و دولت هم هزینه سال 2015 را کاهش داده و بازار سهام هم از آغاز سال تا کنون حدود 23 درصد کاهش یافته و نیره واحد پولی این کشور هم با کاهش 8 درصدی در ارزش آن در برابر ارزهای خارجی، طی یک ماه اخیر، تحت فشار شدیدی قرار گرفته است.


برندگان و بازندگان سقوط قیمت نفتونزوئلا

اقتصاددان پیشبینی میکنند که با هر دالر کاهش در بهای نفت، حدود 700 ملیون دالر زیان را برای ونزویلا ببار خواهد آورد. نفت حدود 96 درصد از عواید صادراتی این کشور را تشکیل میدهد و قبل از سقوط بهای نفت، حدس و گمان هم بر همین بود که این کشور بزودی سقوط میکند. این ترس در هفته های اخیر افزایش یافته است. پیش بینی میشود اقتصاد این کشور امسال 3 درصد کوچکتر شود و جمعیت آن هم با کمبود کالاهای اساسی و نرخ تورم افزونی تا 63 درصد دست بگریبان است. رئیس جمهور نکولاس مادورو میگوید، قیمت عادلانه نفت 100 دالر برای هر بشکه است، اما تحلیلگران اکونالیکتیکا، یک نهاد تحلیلی در کاراکاس تخمین میزنند که ونزویلا برای توازن بودیجه خود نیازمند بهای نفت برنت بالاتر از 130 دالر است. کارشناسان صنعت نفت میگویند، ونزویلا برای پوشش برخی زیانهای خود باید سطح تولید نفت را بین 2.4 ملیون بشکه در هر روز تا 2.8 ملیون بشکه نگه دارد، اما اینکار سالها را در بر خواهد گرفت تا به حقیقت بپیوندد.



نوشته: کریس گیلز (Chris Giles)
برگردان: دانشنامه اقتصاد و مدیریت
منبع: فاینانشل تایمز

موضوعات: اقتصاد جهان, اقتصاد و سیاست, خبرهای اقتصادی, انفوگرافی

بازدید کننده عزیز, شما هنوز به عضویت سایت در نیامده اید.
پیشنهاد می کنم در سایت ثبت نام کنید و یا وارد سایت شوید.

ارسال نظر

نام:*
ایمیل:*
متن نظر:
دو کلمه نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید: *
Visit Econopedia - Economics Encyclopedia's profile on Pinterest.
 
ما را حمایت کنید